Tạo lập nền tảng pháp lý vững chắc cho thương hiệu OCOP

Đây là kết quả nền tảng, tạo ra hành lang pháp lý để bảo vệ và phát triển TSTT cho nông sản. Công tác hỗ trợ xác lập quyền SHTT đã được đẩy mạnh thông qua Chương trình phát triển TSTT, huy động nguồn lực từ cả Trung ương và địa phươngTính đến tháng 9/2025, cả nước đã có 146 Chỉ dẫn địa lý được bảo hộ. Phần lớn các GI này là các sản phẩm nông nghiệp đặc thù, chủ lực của các địa phương, trong đó nhiều sản phẩm đã đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia. Con số này cho thấy uy tín và chất lượng đặc thù của nông sản Việt Nam ngày càng được định danh rõ ràng trên bản đồ thương mại.

Nâng tầm giá trị kinh tế và mở rộng thị trường xuất khẩu

Việc xác lập quyền SHTT không chỉ dừng lại ở phạm vi quốc gia mà còn là công cụ chiến lược để nâng cao giá trị gia tăng và mở đường cho nông sản Việt Nam vươn ra thế giới. Các ví dụ điển hình bao gồm: Chè Thái Nguyên (tại Mỹ, Trung Quốc, Đài Loan), Thanh long Bình Thuận và Cà phê Buôn Ma Thuột (tại Nhật Bản), và đặc biệt là Vải thiều Lục Ngạn được bảo hộ tại 8 quốc gia và thị trường, bao gồm cả những thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao như Nhật Bản, Úc, Singapore.

Thành công của Vải thiều Lục Ngạn là một minh chứng sống động cho thấy SHTT là công cụ quản trị chất lượng và xúc tiến thương mại mang lại lợi nhuận cấp số nhân. Trong vụ vải thiều năm 2023, tổng giá trị sản xuất của Lục Ngạn đạt 3.324 tỷ đồng. Đáng chú ý, giá trị xuất khẩu đạt 2.434 tỷ đồng (tương đương 96,79 triệu USD), chiếm hơn 60% tổng sản lượng tiêu thụ. Thành công này không chỉ đến từ việc đăng ký bảo hộ mà còn là kết quả của sự "vào cuộc của cả hệ thống chính trị" trong việc duy trì tiêu chuẩn sản xuất (VietGAP, GlobalGAP) và áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch.

Thúc đẩy liên kết sản xuất và nâng cao năng lực quản trị cho chủ thể

Các hoạt động hỗ trợ SHTT đã tạo ra tác động sâu rộng, làm thay đổi tư duy và phương thức sản xuất, kinh doanh của các chủ thể OCOP. Các dự án hỗ trợ đã thúc đẩy một sự dịch chuyển căn bản từ sản xuất đơn lẻ, tự phát sang sản xuất tập trung, có kiểm soát chặt chẽ về nguồn gốc và chất lượng. Các sản phẩm chuyển từ dạng thô sang có bao bì, tem nhãn chuyên nghiệp, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Đã có gần 100 tổ chức tập thể (Hội, Hiệp hội) được thành lập mới hoặc kiện toàn để quản lý các TSTT. Các tổ chức này đóng vai trò hạt nhân trong việc tập hợp sức mạnh cộng đồng, kiểm soát chất lượng sản phẩm và bảo vệ uy tín thương hiệu chung.

Bên cạnh những thành tựu, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận những rào cản mang tính hệ thống đang kìm hãm sự phát triển của thương hiệu OCOP.
Khoảng cách giữa "xác lập quyền" và "khai thác giá trị kinh tế"là hạn chế lớn nhất. Nhiều sản phẩm dù đã được bảo hộ nhưng hiệu quả khai thác thương mại còn chưa tương xứng với tiềm năng. Nguyên nhân sâu xa là các chủ thể OCOP, đặc biệt là hợp tác xã, còn yếu trong kỹ năng tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng đồng bộ, marketing và phát triển thị trường chuyên nghiệp.

Mặc dù thương hiệu là tài sản có giá trị kinh tế lớn, nhưng việc sử dụng TSTT làm tài sản thế chấp vay vốn hoặc góp vốn đầu tư vẫn vô cùng khó khăn. Hệ thống pháp luật còn thiếu các quy định, chuẩn mực và phương pháp phù hợp để định giá TSTT một cách khoa học và chính xác, khiến các tổ chức tín dụng e ngại rủi ro.

Ngoài ra, Chuyển đổi số vừa là cơ hội, vừa là thách thức lớn. Các sàn thương mại điện tử là kênh phân phối hiệu quả cho sản phẩm OCOP, nhưng cũng là môi trường cho vấn nạn hàng giả, hàng nhái, xâm phạm nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý diễn ra tinh vi và phức tạp. Cơ chế kiểm soát hiện nay còn mang tính phản ứng (chờ khiếu nại), chưa đủ sức răn đe và bảo vệ uy tín các sản phẩm OCOP chân chính.
Để giải quyết các thách thức trên, giai đoạn 2026-2030, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất tập trung vào hai trụ cột chiến lược: Thương mại hóa TSTT và Bảo vệ Thương hiệu số.

Hoàn thiện thể chế, kiến tạo môi trường "tài chính hóa" TSTT: Khẩn trương phối hợp với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước xây dựng và ban hành Khung pháp lý và Bộ tiêu chí quốc gia về định giá TSTT;Nghiên cứu, thí điểm cho phép các chủ thể OCOP uy tín sử dụng TSTT đã được bảo hộ làm tài sản thế chấp vay vốn tại các ngân hàng thương mại, kết hợp với các chính sách hỗ trợ từ nhà nước.

Đột phá về quản trị và thực thi quyền SHTT trên môi trường số: Xây dựng "Cổng Quốc gia về Quản lý Vi phạm SHTT Trực tuyến:,  một hệ thống giám sát tập trung, ứng dụng công nghệ AI để tự động phát hiện, cảnh báo và xử lý vi phạm. Cổng thông tin sẽ thiết lập cơ chế "Thông báo và Gỡ bỏ" (Notice-and-Takedown) nhanh chóng, minh bạch cho các chủ thể OCOP;Kiến nghị sửa đổi quy định pháp luật theo hướng tăng cường trách nhiệm chủ động của các sàn trong việc sàng lọc, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái sản phẩm OCOP ngay từ khâu đăng tải.

Tích hợp SHTT với các mô hình kinh tế nông thôn bền vững: Tận dụng các công cụ SHTT (Nhãn hiệu chứng nhận, GI) để xác nhận và bảo hộ các quy trình sản xuất sạch, hữu cơ, thân thiện với môi trường, từ đó nâng cao giá trị và tiếp cận các thị trường xuất khẩu yêu cầu tiêu chuẩn ESG; Tăng cường liên kết ba nhà (Bộ NN&MT, Bộ VHTTDL, Bộ KH&CN) để biến các vùng sản phẩm OCOP được bảo hộ GI thành các điểm đến du lịch nông nghiệp trải nghiệm chất lượng cao. Sản phẩm OCOP vừa là tài nguyên, vừa là "đại sứ văn hóa" để thúc đẩy "xuất khẩu tại chỗ" thông qua du lịch.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, vai trò chủ động của các chủ thể quyền là quan trọng nhất. Đồng thời, cần sự hợp lực mạnh mẽ hơn nữa giữa các bộ, ngành. Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết sẽ tiếp tục đồng hành chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành liên quan và các địa phương để kiến tạo một hệ sinh thái SHTT vững mạnh, minh bạch và hiệu quả, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu của Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và Nghị quyết 19-NQ/TW của Đảng.